W czasach Kazimierza Wielkiego, czyli w XIV wieku, ludzie w Polsce jedli głównie to, co sami uprawiali lub hodowali. Dieta była prosta, ale sycąca – oparta na zbożach, warzywach strączkowych, kapuście, mięsie i rybach. Jadłospis różnił się jednak w zależności od stanu społecznego – chłopi żywili się głównie kaszami i chlebem, podczas gdy szlachta i duchowieństwo mogli pozwolić sobie na bardziej wyszukane potrawy, często przyprawiane importowanymi korzeniami.
Spis treści
Codzienne pożywienie prostego ludu
Podstawą wyżywienia chłopów była kasza, chleb żytni i warzywa takie jak groch, bób, kapusta czy cebula. Mięso pojawiało się na stole rzadko, zwykle podczas świąt. Do picia najczęściej podawano piwo domowej roboty lub żur – kwaśny napój mączny, który jednocześnie gasił pragnienie i dodawał energii.
Najpopularniejsze potrawy
- Kasza jaglana i gryczana – podstawowy składnik wielu posiłków.
- Kapuśniak – zupa z kiszonej kapusty i warzyw.
- Żur – z mąki żytniej i wody, często zastępował zupę.
- Chleb żytni – wypiekany w piecach chlebowych, twardy i sycący.
Szlacheckie i dworskie przysmaki
Na dworze królewskim oraz u możnych jadało się znacznie bardziej różnorodnie. Na stołach pojawiało się mięso dzikich zwierząt – sarny, dziki, zające, a także ryby z królewskich stawów i rzek. Używano też wielu przypraw sprowadzanych z zagranicy, takich jak pieprz, goździki czy szafran. W kuchni dworskiej pojawiały się coraz częściej słodko-ostre połączenia smakowe.
„Na dworze królewskim jedzono potrawy obficie przyprawiane, tłuste i sycące, które miały podkreślać bogactwo i rangę gospodarza.” – z opracowań historyków kultury
Wina, miody i napoje
Szlachta gustowała w miodach pitnych, winach i piwach wysokiej jakości. Wino sprowadzano z Węgier, zaś miody pitne wytwarzano z krajowego miodu pszczelego. Piwo było powszechne wśród wszystkich warstw społecznych, pełniąc funkcję bezpiecznego napoju w czasach, gdy woda nie zawsze nadawała się do picia.
Post i znaczenie religii w kuchni
Kościół katolicki odgrywał ogromną rolę w kształtowaniu zwyczajów żywieniowych. W roku obowiązywało ponad 150 dni postnych, podczas których nie wolno było spożywać mięsa. Wtedy jadano głównie ryby, groch, kapustę i różne rodzaje kasz. Ryby świeże i suszone były niezwykle popularne, szczególnie w pobliżu rzek i jezior.
„Posty nie tylko kształtowały pobożność, ale i gospodarkę – rozwijały hodowlę ryb i handel solą.” – historyk żywienia
Podsumowanie
Dieta w czasach Kazimierza Wielkiego była mocno związana z warunkami naturalnymi i możliwościami ekonomicznymi społeczeństwa. Choć różnice między stołem chłopa a stołem króla były ogromne, wspólną cechą było wykorzystanie lokalnych surowców i sezonowość potraw. Wiele z ówczesnych składników – jak kasze, kapusta czy żur – przetrwało w polskiej kuchni aż do dziś, będąc świadectwem długiej tradycji kulinarnej naszego kraju.
